سه سناریو برای آینده دلار: هرمز، بنبست یا میز مذاکره؟
اگر درگیریها در تنگه هرمز بالا بگیرد، قیمت دلار تا کجا پرواز میکند؟ اگر وضعیت همینطور کجدار و مریز پیش برود چه؟ و اگر دوباره پای میز مذاکره برگردیم چطور؟ برای پاسخ به این سوالها، به جای حدس و گمان، به بایگانی چهاردهسالهٔ نرخ ارز سر زدهایم.
امروز هر دلار آمریکا در بازار آزاد در کانال ۱۸۸ هزار تومان معامله میشود. یک سال پیش این رقم ۹۳ هزار تومان بود؛ یعنی در دوازده ماه، ارزش دلار دقیقاً دو برابر شده است.
اما یک نکته را باید همین ابتدا صاف کنیم، چون کل صورتمسئله را عوض میکند: جنگی که ۹ اسفند ۱۴۰۴ شروع شد، هنوز تمام نشده است. امروز روز صد و پنجاه و نهم آن است. آنچه به «جنگ چهلروزه» مشهور شد، تنها فاز نخست آن بود (۹ اسفند تا ۱۹ فروردین). پس از آن دو آتشبس آمد — فروردین، و تفاهمنامهٔ اسلامآباد در خرداد — و هر دو فروپاشید؛ دومی در ۱۷ تیر، با حمله به بیش از ۸۰ هدف و بازگشت محاصرهٔ دریایی در ۲۳ تیر.
پس پرسش دیگر «اگر جنگ شود چه میشود؟» نیست. جنگ شده و ادامه دارد. پرسش کارآمدتر این است: از آغاز جنگ تا امروز، واقعاً چه چیزی قیمت را تکان داده و چه چیزی نداده؟
برای پاسخ، به جای حدس و گمان، به بایگانی خودمان سر زدهایم: ۱٬۴۰۳ رکورد ثبتشده از آبان ۱۳۹۱ تا امروز — شامل تکتک روزهای معاملاتی این جنگ.
۱. موتوری که همیشه روشن است: نقدینگی
پیش از آنکه سراغ سیاست برویم، باید یک واقعیت اقتصادی ساده را بپذیریم. نگاهی به بازدهی سالانهٔ دلار بیندازید:
| بازه زمانی | رشد سالانه دلار |
|---|---|
| ۱۰ سال گذشته | ۴۸.۶ درصد |
| ۵ سال گذشته | ۴۸.۹ درصد |
| ۳ سال گذشته | ۵۶.۲ درصد |
| ۱۲ ماه گذشته | ۱۰۲.۱ درصد |
میانگین دهساله و پنجساله تقریباً روی عدد ۴۹ درصد در سال قفل شده است. این اتفاق تصادفی نیست. وقتی نقدینگی سالانه ۵۳ درصد و پایهٔ پولی ۶۱.۵ درصد بزرگ میشود اما تولید ثابت میماند، ارزش پول ملی هم به همان نسبت آب میرود. جنگ و صلح این موتور را خاموش نمیکنند؛ فقط پایشان را روی گاز یا ترمز میگذارند.
نکتهٔ کلیدی: در هیچکدام از سناریوهای پیش رو، چیزی به اسم «دلار ارزان» نداریم. تمام بحث بر سر سرعت گران شدن آن است.
۲. تاریخچهٔ قیمتگذاریِ اتفاقات سیاسی
جدول زیر از همان آرشیو استخراج شده است. هر سطر نشان میدهد در یک دورهٔ خاص سیاسی، دلار سالانه چقدر رشد کرده:
| دوره زمانی | وضعیت سیاسی | رشد سالانه |
|---|---|---|
| آبان ۱۳۹۲ تا تیر ۱۳۹۴ | مذاکرات ژنو تا برجام | ۴.۹ درصد |
| دی ۱۳۹۴ تا اردیبهشت ۱۳۹۷ | اجرای برجام | ۲۶.۹ درصد |
| اردیبهشت تا مهر ۱۳۹۷ | خروج آمریکا (۴.۵ ماه) | ۱۹۶ درصد در کل دوره |
| فروردین تا اسفند ۱۴۰۰ | مذاکرات وین | ۲.۷ درصد |
| اسفند ۱۴۰۰ تا خرداد ۱۴۰۴ | نه جنگ، نه مذاکره | ۴۳.۶ درصد |
| مهر ۱۴۰۴ تا امروز | بازگشت تحریمها | ۸۶.۴ درصد |
از این جدول دو نتیجهٔ مهم میگیریم:
اثر روانی مذاکره. در هر دو دورهٔ مذاکرات — ۹۲ تا ۹۴ و سال ۱۴۰۰ — رشد سالانهٔ دلار زیر ۵ درصد مهار شد؛ در برابر میانگین بلندمدت ۴۹ درصد. یعنی صرفِ نشستن پای میز، حتی بدون امضای توافق، سرعت رشد را حدود ۹۰ درصد کم کرد.
واقعیت اجرای توافق. برجام دلار را ارزان نکرد. از دی ۹۴ تا اردیبهشت ۹۷ دلار سالانه ۲۷ درصد رشد داشت. توافق سیاسی قیمت را پایین نمیکشد؛ فقط جلوی تاختوتازش را میگیرد.
۳. بازار به لولهٔ نفت واکنش نشان میدهد، نه به موشک
این بخش قلب تپندهٔ تحلیل است — و امسال بهترین آزمایش تاریخش را پس داد.
جنگ دوازدهروزهٔ خرداد ۱۴۰۴ را به یاد بیاورید. در آن مقطع بازار عملاً قفل بود و در آرشیو ما از ۲۱ خرداد تا ۳ تیر هیچ رکوردی ثبت نشده — یک حفرهٔ واقعی در داده. وقتی بازار باز شد:
- شب قبل از درگیری: ۸۳٬۵۳۵ تومان
- روز اعلام آتشبس: ۸۲٬۸۷۰ تومان — حتی ارزانتر از قبل جنگ
- اوج پس از آتشبس (۹ تیر): ۹۱٬۷۲۰ تومان، حدود ۱۰ درصد بالاتر
- دو هفته بعد: بازگشت به کانال ۸۷ هزار
بزرگترین رویارویی نظامی دهههای اخیر منطقه، در نهایت ۱۰ درصد روی قیمت گذاشت که نصفش هم زود ریخت.
و حالا آزمایش دوم: جنگ ۱۴۰۴–۱۴۰۵
این بار الگو تکرار شد، اما شدیدتر. از ۹ تا ۲۳ اسفند — پانزده روز نخست جنگ — نرخ منتشرشده اصلاً تکان نخورد: سیزده ثبت، همه بین ۱۶۶٬۳۳۰ و ۱۶۶٬۳۷۰. کل دامنه ۴۰ تومان، یعنی ۰.۰۲۴ درصد. طلا، سکه و درهم هم دقیقاً همانطور قفل شدند.
این خرابی سامانهٔ ما نبود: انس جهانی طلا در تمام آن روزها قیمت تازه میزد، حتی جمعهها که سری داخلی اصلاً ثبتی ندارد. هر قیمتی که در داخل تعیین میشد یخ زد؛ هر چیزی که یک پای خارجی داشت به راه خود ادامه داد.
بعد نرخگذاری از سر گرفته شد و قیمت به بالا نپرید — به پایین پرید:
| ۲۳ اسفند (قفل) | ۲۵ اسفند | تغییر | |
|---|---|---|---|
| دلار آمریکا | ۱۶۶٬۳۶۰ | ۱۴۳٬۷۰۰ | −۱۳.۶٪ |
| سکهٔ امامی | ۲۰۹٬۰۱۰٬۰۰۰ | ۱۷۴٬۵۰۰٬۰۰۰ | −۱۶.۵٪ |
| طلای ۱۸ عیار | ۲۰٬۱۲۲٬۳۰۰ | ۱۶٬۹۲۳٬۰۰۰ | −۱۵.۹٪ |
نخستین مشاهدهٔ صادقانه پس از آغاز جنگ، حدود دوازده درصد ارزانتر از آخرین مشاهدهٔ پیش از آن بود. هر روایتی که میگوید «جنگ دلار را پراند»، با دادهٔ ما جور درنمیآید.
یک صداقت لازم: نرخِ قفلشده با بازارِ تعطیل یکی نیست. دادهٔ ما نشان میدهد قیمت منتشرشده پانزده روز تغییر نکرد؛ اما نمیتواند بگوید معاملهگران دست کشیده بودند یا منبع، آخرین عدد خود را تکرار میکرد. پس بیش از این نمیگوییم: نرخ پانزده روز قفل بود و وقتی حرکت کرد، بسیار پایینتر بود.
پس چه چیزی قیمت را تکان داد؟
| بازه | حرکت | رویداد همزمان |
|---|---|---|
| ۲ تا ۸ بهمن | +۱۳.۷٪ | انباشت نیرو پیش از جنگ |
| ۹ اسفند | قفل روی ۱۶۶٬۳۶۰ | آغاز جنگ |
| ۲۴ و ۲۵ اسفند | −۱۳.۶٪ | از سرگیری نرخگذاری |
| ۱۸ و ۱۹ فروردین | −۳.۸٪ | آتشبس نخست |
| ۲۴ تا ۲۹ فروردین | −۷.۲٪ | آغاز محاصره — و تومان قویتر شد |
| ۷ تا ۱۳ اردیبهشت | +۱۷.۳٪ | بزرگترین حرکت سال، درست پیش از سقوط صادرات |
| ۲۲ تا ۲۶ خرداد | −۱۵.۲٪ | آتشبس و تفاهمنامهٔ اسلامآباد |
| ۱۶ و ۱۷ تیر | +۲.۴٪ | فروپاشی تفاهم؛ حمله به ۸۰+ هدف |
| ۲۲ تا ۲۷ تیر | +۷.۷٪ | بازگشت محاصره. سقف سال |
موشکها در این جدول نیستند. جنگ شروع شد و قیمت افتاد. هشتاد هدف در یک شب زده شد: ۲.۴ درصد.
لولهٔ نفت همهچیز است. هر سه حرکت بزرگ سال دربارهٔ یک چیز است: اینکه ایران بتواند نفت بفروشد و پولش را بگیرد.
و دقیقترین جزئیات: صادرات نفت ایران در اردیبهشت به حدود ۲۰۹ تا ۲۶۰ هزار بشکه در روز رسید — کمترین از ۲۰۱۹، در برابر حدود ۱.۸ میلیون پیش از جنگ. اما این سقوط بزرگترین ریزش تومان را نساخت؛ بازار پیشتر حرکت کرده بود: ۱۷.۳ درصد در پنج جلسه، پیش از ثبت آن کف.
پس قاعده این نیست که «بازار جنگ را نادیده میگیرد». دقیقتر است: بازار دسترسیِ انتظاری به درآمد ارزی را قیمت میزند، و از پیش قیمت میزند. بمب فقط وقتی مهم است که این انتظار را عوض کند.
۴. سناریوی اول: تشدید درگیری در هرمز
اینجا باید دو حالت را از هم جدا کرد، چون بازار رفتار یکسانی با آنها ندارد.
الف) تنش نظامی بدون قطع صادرات. توقیف نفتکش، درگیری محدود، رزمایش، خطونشان. الگوی خرداد ۱۴۰۴ تکرار میشود: یک جهش هیجانی و بازگشت. تا وقتی نفت میرود و پول برمیگردد، موتور با همان سرعت کار میکند.
- سهماهه: ۲۰۹ تا ۲۱۶ هزار تومان
- دوازدهماهه: ۲۹۲ تا ۳۲۹ هزار تومان
ب) اختلال جدی در صادرات. بستن عملی تنگه یا هر چیزی که فروش نفت را ماهها مختل کند. این ریسک سیاسی ساده نیست، خفگی ارزی است. تنگه هماکنون مینگذاری شده و پنتاگون در فروردین برآورد کرد پاکسازی حدود شش ماه میبرد.
الگو، سال ۱۳۹۷ است: با قطع درآمد، دلار در چهار ماه و نیم ۱۹۶ درصد بالا رفت.
- سهماهه: ۲۳۵ تا ۲۷۳ هزار تومان
- دوازدهماهه: ۳۹۵ تا ۶۰۲ هزار تومان، با احتمال عبور در صورت پانیک
بدیهی است حالت دوم برای خود ایران هم پرهزینه است و همین احتمالش را کم میکند — اما «پرهزینه» هرگز به معنای «غیرممکن» نیست.
۵. سناریوی دوم: ادامهٔ وضع موجود
محتملترین و فرسایشیترین حالت: نه گرهی باز میشود، نه بمب تازهای همهچیز را عوض میکند. محاصره میماند، صادرات خفه میماند، موتور پولی کار میکند.
در دورهٔ مشابه (اسفند ۱۴۰۰ تا خرداد ۱۴۰۴) دلار سالانه ۴۳.۶ درصد رشد میکرد. امروز دو تفاوت هست: تحریمها برگشته و آهنگ از مهر ۱۴۰۴ ۸۶.۴ درصد بوده. از ابتدای ۱۴۰۵ هم ۵۴.۲ درصد. انتظار واقعبینانه، جایی میان این دو:
- سهماهه: ۲۰۹ تا ۲۱۶ هزار تومان
- ششماهه: ۲۳۰ تا ۲۶۰ هزار تومان
- دوازدهماهه: ۲۹۲ تا ۳۲۹ هزار تومان
این «آرامش» نیست؛ فرسایش خاموش ۵۵ تا ۷۵ درصدی در سال است که فقط تیتر نمیشود.
۶. سناریوی سوم: بازگشت به میز مذاکره
دادههای این بخش از همه شفافترند. بازار در سه سال گذشته سه بار به سیگنال دیپلماتیک واکنش تند نشان داده:
| زمان | مسیر دلار | ریزش |
|---|---|---|
| اسفند ۱۴۰۱ | ۵۸٬۴۹۳ ← ۴۶٬۷۹۲ | ۲۰ درصد در دو هفته |
| فروردین ۱۴۰۴ | ۱۰۵٬۵۵۵ ← ۸۰٬۸۳۵ | ۲۳ درصد در دو هفته |
| خرداد ۱۴۰۵ | ۱۸۱٬۳۹۰ ← ۱۵۳٬۵۰۰ | ۱۵ درصد در یک ماه |
سه رویداد متفاوت، یک نتیجهٔ ثابت: ۱۵ تا ۲۳ درصد ریزش، ظرف دو هفته تا یک ماه. این «پاداش صلح» بازار ایران است و با ثبات بالایی تکرار شده.
و خبر خوب این است که یک پیشنویس روی میز هست: توافق هرمز با دورهٔ اولیهٔ ۶۰ روزه، بدون عوارض عبور، ورود از مسیر شمالی و خروج از مسیر جنوبی، و پاکسازی مینها ظرف سی روز. هنوز پیشنویس است و هیچ امضایی تأیید نشده.
اگر امضا شود:
- واکنش اولیه (دو تا شش هفته): ۱۵۴ تا ۱۶۹ هزار تومان
- چشمانداز دوازدهماهه: ۱۹۲ تا ۲۲۶ هزار تومان
حرف آخر این سناریو: بهترین حالت، «دلار ارزان» نیست؛ «دلار متوقف» است. اگر یک سال دیگر دلار همین حوالی بماند، با تورم ۸۸ درصدی، یعنی ریال بهشکل چشمگیری تقویت شده.
۷. دماسنجهای واقعی بازار
به جای دنبال کردن تیترهای جنگی، حواستان به این پنج شاخص باشد:
متغیر حیاتی. تا این جریان برقرار است، اخبار نظامی اثر ماندگار ندارند.
امروز ۱.۰۶ درصد — از حدود صفر در بهار بالا آمده. تمیزترین هشدار زودهنگام فرار سرمایه، و تازه شروع به حرکت کرده است.
حدود ۱.۹ درصد، در برابر ۸ تا ۱۱ درصد پاییز گذشته. حباب پایین یعنی خرید هیجانی خُرد هنوز نیامده.
پیش از جنگ روزانه ۱۳۰ فروند؛ اوایل مرداد تکرقمی. از نظر حقوقی محل اختلاف، از نظر تجاری بسته.
همان موتور بلندمدت. باقی همه سرعت است حول آن.
نکتهٔ تأملبرانگیز: با اینکه قیمت نزدیک سقف تاریخی است، بیشتر آژیرها قرمز نیستند. آربیتراژ درهم با ۰.۷ درصد بسته است و حباب سکه کوچک. این تصویر پانیک نیست؛ تصویر یک فرسایش پولیِ پیوسته است با جنگی روی آن. تنها عددی که تکان خورده، تتر است.
میخواهید حباب امروز را خودتان حساب کنید؟
🧮 حبابسنج سکه و دلار
در حال دریافت قیمتها…حباب دلار نسبت به طلا
قیمتها را دستی وارد کنید یا صفحه را دوباره بارگذاری کنید. نتیجهٔ محاسبه صرفاً جنبهٔ اطلاعرسانی دارد.
۸. یک هشدار دوستانه و صادقانه
اعداد بالا پیشبینی قطعی نیستند؛ محدودههایی بر اساس رفتار گذشتهٔ همین بازار در شرایط مشابهاند.
و صادقانه بگوییم چه چیزهایی را نمیدانیم: پایان جنگ تاریخ مشخصی ندارد؛ حجم صادرات تیر و مرداد هنوز از هیچ منبعی منتشر نشده؛ شمار مینهای کاشته و پاکشده را کسی نمیداند؛ و اینکه بازار در اسفند رسماً تعطیل شد یا فقط نرخ تازه تولید نکرد، از دادهٔ قیمت قابل تشخیص نیست.
بازار ارز ایران گاهی با اتفاقاتی زیرورو میشود که در هیچ جدولی نیستند: یک تصمیم ناگهانی داخلی، شوک بودجهای، تغییر سیاست بانک مرکزی. هرچه افق دورتر، دامنه پهنتر.
این نوشته سیگنال یا توصیهٔ سرمایهگذاری نیست. ما نرخها را ثبت و تحلیل میکنیم، نه اینکه بگوییم چه بخرید یا بفروشید.
اگر قرار است یک جمله بماند، این باشد: در افق یکساله، جهت دلار را رشد نقدینگی تعیین میکند و زمانبندیاش را اینکه ایران بتواند نفت بفروشد و پولش را بگیرد. در ۱۴۰۵ موشکها قیمت را تکرقمی جابهجا کردند؛ محاصره و تفاهمنامه، پانزده درصد.
نرخهای این مقاله قیمت فروش بازار آزاد ثبتشده در دلار چند است. آرشیو کامل با خروجی هفتگی در صفحهٔ آرشیو قیمت در دسترس است.