Dolar için üç senaryo: Hürmüz, çıkmaz ya da müzakere?
Hürmüz'deki gerginlik tırmanırsa dolar nereye gider? Hiçbir şey olmazsa? Müzakere başlarsa? Yanıtı on dört yıllık kur arşivinden çıkardık.
ABD doları bugün İran serbest piyasasında yaklaşık 189 bin tuman. Bir yıl önce 93 bindi; yani on iki ayda ikiye katlandı.
Herkesin sorduğu soru şu: ABD ile Hürmüz Boğazı üzerindeki gerginlik tırmanırsa dolar nereye gider? Ya müzakere başlarsa?
Tahmin yürütmek yerine kendi verimize baktık. Dolarchand, Kasım 2012'den bu yana serbest piyasa kurunu kaydediyor — on dört yıla yakın sürede 1.390'dan fazla kayıt. Bu arşiv daha keskin bir soru sormamızı sağlıyor: geçmişte her siyasi durumun riyale maliyeti tam olarak ne oldu?
1. Her senaryoda çalışan motor
Siyasetten önce yalın bir gerçek:
| Dönem | Doların yıllık artışı |
|---|---|
| Son 10 yıl | %49 |
| Son 5 yıl | %48 |
| Son 3 yıl | %56 |
| Son 12 ay | %103 |
On yıllık ve beş yıllık rakamlar neredeyse aynı: yılda yaklaşık %50. Bu tesadüf değil. Para arzı yılda %40–50 büyürken üretim yerinde sayıyorsa, para birimi aşağı yukarı o hızda değer kaybeder. Savaş da müzakere de bu motoru durdurmuyor; yalnızca hızını değiştiriyor.
Geri kalanı okurken bunu aklınızda tutun: hiçbir senaryo ucuz dolar üretmiyor. Soru yalnızca ne kadar hızlı pahalılaşacağı.
2. Tarih ne diyor: her siyasi durumun fiyatı
Bu tablo doğrudan arşivimizden çıktı. Her satır ayrı bir siyasi dönem, son sütun ise o dönemde doların yıllık artışı:
| Dönem | Durum | Yıllık |
|---|---|---|
| Kas 2013 – Tem 2015 | Cenevre'den JCPOA'ya müzakereler | %5 |
| Oca 2016 – May 2018 | JCPOA yürürlükte | %28 |
| May – Eyl 2018 | ABD'nin çekilmesi (4,5 ay) | toplam +%196 |
| Nis 2021 – Mar 2022 | Viyana görüşmeleri | %5 |
| Mar 2022 – Haz 2025 | Ne savaş ne anlaşma | %43 |
| Eyl 2025 – bugün | Yaptırımların dönüşünden sonra | %88 |
İki rakam diğerlerinden önemli.
Her iki müzakere döneminde de — 2013–15 ve 2021–22 — dolar yılda yalnızca %5 arttı; uzun dönem ortalaması %50 iken. Yani hiçbir şey imzalanmadan sadece masaya oturmak, değer kaybı hızını yaklaşık %90 düşürdü.
Ve şaşırtan ikinci rakam: JCPOA, yürürlükteyken doları ucuzlatmadı. Ocak 2016 ile Mayıs 2018 arasında dolar yılda %28 arttı. Anlaşma fiyatı geri getirmedi; yalnızca koşmasını durdurdu.
3. Asıl bulgu: piyasa füzeye değil, boru hattına tepki veriyor
Analizin kalbi burası.
Haziran 2025'teki on iki günlük savaşı ele alalım. Arşivimizde 11–24 Haziran 2025 arasında hiçbir kur kaydı yok — veride gerçek bir boşluk. Çarşı fiilen kapandı, döviz büroları fiyat vermedi.
Yeniden açıldığında:
- Savaştan önceki gece: 83.535 tuman
- Ateşkes günü: 82.870 — savaş öncesinden daha düşük
- Ateşkes sonrası zirve (30 Haziran): 91.720, yaklaşık %10 yukarıda
- İki hafta sonra: ~87.000'e dönüş, sıçramanın yarısı geri verildi
Bölgenin onyıllardır gördüğü en büyük askeri karşılaşma, toplamda yaklaşık yüzde on ekledi ve bunun yarısı geri alındı.
Şimdi Eylül 2025 sonunda BM yaptırımlarının dönüşü ile karşılaştırın: dolar 83 binden 110 bine gitti, +%32 — ve daha önemlisi, o günden beri yılda %88 koşan bir rejim açtı.
Sonuç kaçınılmaz: İran döviz piyasası bombaya tepki vermiyor; döviz gelirinin kesilmesine tepki veriyor.
Hürmüz'ün önemi tam da bu yüzden — savaş alanı olduğu için değil, petrolün satıldığı ve paranın geri döndüğü damar olduğu için.
4. Birinci senaryo: Hürmüz'de tırmanma
Piyasa ikisine çok farklı davrandığı için iki durumu ayırmak gerekiyor.
(a) İhracatı kesmeyen askeri gerginlik. Tanker el koymaları, sınırlı çatışma, tatbikat, tehdit. Haziran 2025 kalıbı tekrarlanır: önce sıçrama, sonra kısmi geri dönüş. Petrol gitmeye, para dönmeye devam eder; motor aynı motordur.
- 3 ay: 200.000–230.000 tuman
- 12 ay: 290.000–380.000 tuman
(b) İhracatta ciddi kesinti. Boğazın fiilen kapanması, deniz ablukası ya da petrol satışını aylarca durduran herhangi bir şey. Bu bir risk primi değil, ülkenin döviz kaynağının kesilmesidir. Doğru benzetme 2025 değil 2018'dir: ihracat geliri kesildiğinde dolar dört buçuk ayda üçe katlandı.
- 3 ay: 250.000–320.000 tuman
- 12 ay: 400.000–600.000 tuman, düzensizlik yayılırsa üstü de ciddi bir olasılık
(b) durumu İran için de son derece maliyetli; bu, olasılığını düşürüyor — ama düşük, sıfır demek değil.
5. İkinci senaryo: ne savaş ne müzakere
En olası ve en sıkıcı yol: hiçbir şey çözülmez, hiçbir şey patlamaz.
Bunun için elimizde kesin bir tarihsel rakam var. Mart 2022'den Haziran 2025'e — anlaşmasız ve savaşsız üç buçuk yıl — dolar yılda %43 arttı.
Bugün iki fark var: BM yaptırımları geri döndü ve para arzı büyümesi hızlandı. Eylül 2025 sonundan bu yana yıllık hız %88. Gerçekçi beklenti ikisinin arasında, son rakama daha yakın bir yerde:
- 3 ay: 200.000–220.000 tuman
- 6 ay: 220.000–250.000 tuman
- 12 ay: 260.000–320.000 tuman
Bu senaryo sakinlik değil. Yılda %50–70 erime — sadece manşetsiz.
6. Üçüncü senaryo: savaşsız, müzakereli
Verinin en net konuştuğu yer burası.
Son üç yılda arşivimiz, piyasanın diplomatik bir açılıma üç kez sert tepki verdiğini gösteriyor:
| Ne zaman | Hareket | Süre |
|---|---|---|
| Mar 2023 | 58.493 → 46.792 | iki haftada −%20 |
| Nis 2025 | 105.555 → 81.975 | iki haftada −%22 |
| Haz 2026 | 181.390 → 153.500 | bir ayda −%15 |
Üç bağımsız olay, üç kez aynı büyüklük: iki hafta içinde %12–22 indirim. Bu piyasadaki "barış primi" bu ve şaşırtıcı biçimde tutarlı.
Dolayısıyla inandırıcı bir müzakere başlarsa:
- İlk tepki (2–6 hafta): 155.000–170.000 tuman
- Ardından müzakere dönemi kalıbı devreye girer — nominal olarak yılda yaklaşık %5
- 12 ay: 165.000–195.000 tuman — aşağı yukarı bugün bulunduğumuz yer
Ve buradaki en önemli cümle: mümkün olan en iyi senaryo ucuz dolar değil, durmuş dolardır. En iyi ihtimalle on iki ay sonra dolar bugünkü seviyesinde olur — ki iç enflasyon karşısında bu, riyal için çok büyük bir reel değerlenme demektir.
7. Gerçekte neyi izlemeli
Yukarıdakiler ışığında gerçek bilgi taşıyan göstergeler şunlar — ve hiçbiri askeri manşet değil:
- Petrol ihracat hacmi ve geri dönen gelir. Ana değişken. Bu tutarsa savaş manşetleri kalıcı olmuyor.
- Tether'ın banknot dolara primi. Bugün fiilen sıfır (~%0,2). Tether anlamlı bir prime geçerse banknot kanalı daralmış ve sermaye kaçışı başlamış demektir.
- Altın sikke balonu. Bugün ~%3; geçen sonbahar %8–11'di. Düşük balon, perakende panik yok demek.
- Takas merkezi kuru ile serbest piyasa arasındaki fark. Ne kadar açılırsa baskı o kadar büyük.
- Para arzı büyümesi. Uzun dönemli motor.
Bugün dikkat çeken şey: kur tarihinin en yüksek seviyesinde olmasına rağmen piyasa stres göstergelerinin hiçbiri kırmızı yanmıyor. Tether başabaşta, sikke balonu sönmüş, dirhem arbitrajı kapalı. Bu bir panik tablosu değil; istikrarlı bir parasal aşınma tablosu.
8. Dürüst bir uyarı
Bu rakamlar tahmin değil, senaryo aralıklarıdır. Yaptığımız şey, her siyasi durumun geçmişte kuru ne kadar hareket ettirdiğini ölçmek ve aynı kalıbı bugünkü başlangıç noktasına uygulamaktı.
İran döviz piyasası hiçbir tabloda görünmeyen nedenlerle hareket edebilir: içeride alınan bir karar, bütçe şoku, merkez bankası politikasında bir değişiklik. Ufuk uzadıkça aralık genişler.
Ve açıkça söyleyelim: bu bir yatırım tavsiyesi değildir. Biz kurları kaydeder ve analiz ederiz; kimseye ne alıp satacağını söylemeyiz.
Bu yazıdan tek bir cümle kalacaksa şu olsun: on iki aylık ufukta en çok önemli olan siyaset değil, para arzı büyümesidir. Siyaset yalnızca o çizginin üstünde mi altında mı olacağımızı belirler. Çizginin kendisi yılda yaklaşık yüzde elli.
Bu yazıdaki kurlar, Dolarchand'ın kaydettiği serbest piyasa satış fiyatlarıdır. Haftalık dışa aktarımıyla birlikte tam arşive fiyat arşivi sayfasından ulaşabilirsiniz.